انحراف چشم یا استرابیسم چیست؟ علت و درمان انحراف چشم

انحراف چشم یا استرابیسم حالتی است که چشم ها همزمان به یک نقطه نگاه نمی کنند و در یک راستا قرار نمی گیرند. زمانی که عضله های چشم ضعیف هستند و یا دوربینی چشم ها بسیار شدید باشد، این مشکل برای چشم ها به وجود می آید. چشم های ضربدری عمدتا در دوران کودکی به وجود می آید. اما اگر این عارضه در سنین بالاتر رخ دهد، با دوبینی همراه خواهد بود. در هر صورت، فهمیدن زود هنگام و اقدام به موقع برای درمان می تواند تاثیر بسیار زیادی در روند درمان داشته باشد.

انحراف چشم یا استرابیسم چیست؟

زمانی که هر دو چشم در یک جهت قرار نگیرند، انحراف چشمی اتفاق افتاده است. چرخش یکی از چشم ها می تواند در جهات مختلفی باشد و بیمارانی که به این مشکل مبتلا هستند در کنترل حرکات چشم خود دچار مشکل می باشند و نمی توانند تراز چشم ها را حفظ کنند. این چرخش و ناهماهنگی ها به چهار دسته زیر تقسیم بندی می شوند:

1. چرخش به داخل (ازوتروپی)
2. چرخش به بیرون (برون گرا)
3. چرخش به سمت بالا (هیپرتروپی)
4. چرخش رو به پایین (هیپوتروپی)

انحراف چشم یا چیزی که در عام به عنوان لوچی یا چپ چشمی شناخته می شودف یکی از بیماری های شایع چشمی می باشد که ناهماهنگی چشم ها را در پی دارد. لازم است بدانید که هر چشم دارای ۶ ماهیچه است که به آن متصل است و وظیفه آن ها، کنترل نحوه حرکت چشم هاست. ماهیچه‌ ها سیگنال‌ ها را از مغز دریافت می‌ کنند که حرکات آن ها را هدایت می‌ کند. به طور معمولی چشم ها در عملکرد با یکدیگر هماهنگ هستند بنابراین به یک نقطه نگاه می کنند.

تراز مناسب چشم برای جلوگیری از دوبینی، درک عمق خوب و جلوگیری از ایجاد دید ضعیف در چشم چرخان مهم است. هنگامی که تراز چشم‌ ها نادرست باشد و حفظ نشود، مغز دو تصویر متفاوت از چشم ها دریافت می‌ کند. در ابتدا، این ممکن است باعث ایجاد دوبینی و سردرگمی فرد شود. اما با گذشت زمان مغز متجه خواهد شد که تصویر دریافتی از چشم منحرف‌ شده را نادیده بگیرد. بدون درمان، چپ چشمی یا انحراف چشم می‌ تواند منجر به کاهش دائمی بینایی در یک چشم شود. به این حالت آمبلیوپی یا تنبلی چشم می‌ گویند.

دلایل ایجاد انحراف چشم:

ریشه و دلیل این عارضه می تواند دلایل متفاوتی داشته باشد:

• ناتوانی در عملکرد عضلات چشم: که باعث می شود تصاویر دریافتی مغز از دو چشم متفاوت باشد
• ضربه: گاهی ضربات سنگین به چشم ها و یا سر می تواند این اختلال را ایجاد کنند
• عفونت: عفونت های چشمی می تواند یکی از دلایل انحراف چشم باشد
• مشکلاتی در مغز: آسیب هایی که به مغز وارد می شود ممکن است بر روی عضلات چشمی تاثیر بگذارند
• وراثت و سابقه خانوادگی: اگر در بین خواهران و برادران، پدر و مادرتان این عارضه وجود داشته باشد، بیشتر در خطر ابتلا به انحراف چشم هستید
• فلج مغزی
• زایمان زودرس
• مشکلات عصبی
• بیماری گریوز: تولید بیش از حد هورمون تیروئید
• عیوب انکساری اصلاح نشده

علائم بروز انحراف چشم

ممکن است شما به نگاه به فردی که به انحراف چشم مبتلاست این عارضه را متوجه شوید. زیرا آن فرد احتمالا به استرابیسم ثابت و یا شدید مبتلاست بنابراین به راحتی قابل تشخیص است. اما در بعضی موارد این عارضه به چشم دیده نمی شود و لازم است تا پزشک متخصص پس از انجام آزمایش ها و تست هایی، آن را تشخیص دهد.

مهم ترین علائم انحراف چشم، دوبینی و فشار چشم است. در حالت دوبینی مغز ممکن است پس از مدتی با نادیده گرفتن یک چشم، سازگاری پیدا کند. کمبود از دست دادن تصاویر دریافتی از یک چشم، ممکن است در افرادی که از بدو تولد یا اوایل کودکی مبتلا به لوچی بوده‌ اند، قابل توجه نباشد. زیرا آن ها احتمالاً یاد‌گرفته‌ اند که عمق و فواصل را با استفاده از نشانه‌ های تک چشمی قضاوت کنند.

اما در طولانی مدت، این نادیده گرفته شدن یک چشم، تنبلی چشم را در پی خواهد داشت. استرابیسم با زاویه کوچک و تناوب بیشتر باعث ایجاد علائم بینایی مخرب می‌ شود. در این نوع، علاوه بر سردرد و خستگی چشم، علائم ممکن است شامل ناتوانی در خواندن راحت، خستگی در هنگام مطالعه و بینایی ناپایدار یا پریشان باشد. از دیگر علائم انحراف چشم نیز می توان به موارد زیر اشاره کرد:

دیگر علائم انحراف چشم:

• چشم‌ هایی که از نظر بیننده ناهماهنگ دیده می شوند
• چشم‌ هایی که با هم حرکت نمی‌ کنند.
• پلک زدن یا چشمک زدن مکرر، به‌ویژه در نور شدید خورشید
• کج‌ کردن سر برای نگاه‌ کردن به چیزها
• درک عمق معیوب
• دوبینی

این علائم در کودکانی که به آن مبتلا هستند عمدتا در 3 سالگی به صورت ثابت مشخص می شود. اماتوجه داشته باشید که در 3 تا 4 ماهگی وقتی نوزادان به جسمی متمرکز می شوند، باید چشم آن ها در یک راستا قرار گیرد و همچنین یک نوزاد 6 ماهه نیز باید بتواند بر روی اشیای دور متمرکز شود.

این انحراف چشم می تواند به صورت ناگهانی در بزرگسالی نیز نمایان شود که عمدتا نشانه از یک اختلال مهم عصبی می باشد.

انواع مختلف انحراف چشم

انحراف چشم و یا استرابیسم بر اساس نوع چرخش آن به دسته های مختلف تقسیم بندی می شوند:

1- ازتروپی سازگار

این نوع انحراف که مربوط به چرخش چشم به سمت داخل می باشد، اغلب به دلیل دوربینی اصلاح نشده ایجاد می شود. از آن جایی که افرادی که دچار دوربینی هستند برای دیدن اجسام نزدیک و تمرکز بر روی آن ها دچار مشکل هستند، این تمرکز باعث چرخش چشم ها به سمت داخل می شود. علائم این عارضه شامل دوبینی، بستن یا پوشاندن یک چشم هنگام انجام کار نزدیک و کج کردن یا چرخاندن سر می باشد.

2- ازتروپی نوزادی (انحراف چشم در کودکان زیر ۲ سال)

ازوتروپی نوزادی نوعی دیگر از انحراف چشم می باشد که با چرخش زیاد چشم کودکان به سمت داخل مشخص می شود. این بیماری در سنین خیلی پایین قابل درمان است زیرا هرچه زودتر در این زمینه اقدام شود، شانس موفقیت در درمان بالاتر می رود.

3- اگزوتروپی متناوب

این عارضه زمانی رخ می دهد که فرد نتواند هر دو چشم خود را با هم هماهنگ کند. این افراد عمدتا دچار سردرد، مشکل در خواندن و خستگی چشم ها می شوند. و یا ممکن است یک چشم خود را در هنگام نور شدید ببندند.

درمان انحراف چشم یا استرابیسم

همانند دیگر روش ها در درمان بیماری های چشمی، درمان این عارضه نیز ممکن است همراه عینک، جراحی چشم و یا دارو درمانی باشد. تشخیص به موقع و به هنگام این مشکل، تاثیر بسیار مثبتی در درمان و احتمال موفقیت آن دارد.

1- استفاده از لنزهای منشوری

یکی از روش های درمانی برای انحراف چشم، استفاده از لنزهای منشوری می باشد. این لنزها در واقع عدسی های ویژه ای هستند که نور ورودی به چشم را خم می کنند و این امر سبب می شود تا چرخش چشم در هنگام نگاه کردن به اشیا و اجسام کم تر شود.

2- عینک طبی یا لنزهای تماسی مخصوص انحراف چشم

با استفاده از عینک و یا لنزهای تماسی، چشم ها تلاش کمتری برای تمرکز بر روی یک جسم می کنند و در نتیجه چرخش کمتری را خواهند داشت. این موضوع به هماهنگی بیشتر چشم ها کمک شایانی خواهد کرد.

3- تمرینات و یا ورزش چشم

تمرینات چشمی می تواند یک عامل موثر در روند درمان انحراف چشم باشد. اگرچه این روش درمان کامل را در پی نخواهد داشت اما می تواند مفید واقع شود. این تمرینات که توسط یک اپتومتریست متخصص در بینایی درمانی ارائه می شود، بسته به نوع انحراف می تواند متفاوت باشد که موثرترین را برای شما در نظر می گیرد. یک نوع ورزش استاندارد برای درمان انحراف چشم، تمرین عضلات چشم با تغییر موقعیت مداد در خانه است که مراحل زیر را شامل می شود:

• یک مداد را در طول بازو، در وسط راه بین ۲ چشم نگه دارید.
• در حالی‌ که مداد را به سمت بینی حرکت می‌ دهید به آن نگاه کنید و سعی کنید یک تصویر واحد از آن حفظ کنید.
• حال مداد را به سمت بینی حرکت دهید تا زمانی که دیگر به عنوان یک تصویر منفرد ظاهر نشود.
• مداد را در نزدیک‌ ترین نقطه‌ ای که امکان یک تصویر واحد وجود دارد نگه دارید
• اگر قادر به ساختن یک تصویر واحد نیستید، دوباره شروع کنید.
• این تمرین را در طول ۶ هفته و به مدت روزانه ۱۵ دقیقه انجام دهید.

4- دارو درمانی

در این روش برای چشم هایی که دارای انحراف ضربدری هستند، از پماد و یا قطره های چشمی استفاده می شود. علاوه بر این ها، تزریق سم بوتولینوم نوع A (مانند بوتاکس) نیز می‌ تواند عضله چشمی که بیش‌ از‌ حد فعال است را تضعیف کند. بسته به میزان حاد بودن انحراف چشم، دارو درمانی می تواند به جای جراحی نیز مورد استفاده قرار گیرد.

5- چسب چشم

از این درمان که درمانی غیر جراحی محسوب می شود، معمولا در صورتی‌ که بیمار در کنار انحراف چشم به تنبلی چشم دچار باشد، استفاده می شود. چسب چشم به بهبود بینایی کمک می‌ کند. بهبود بینایی ممکن است کنترل ناهماهنگی چشم را نیز بهبود بخشد. قبول استفاده از چسب چشم برای نوزادان و یا کودکان سخت است و ممکن است والدین با مشکلاتی در این زمینه رو به رو شوند.

از سوی دیگر نیز می تواند برای آن ها آسان باشد و آن را به عنوان دیگر پوشش ها، همچون لباس خود، بپذیرند و به یک عادت برای آن ها تبدیل شود.

6- قطره آتروپین مخصوص انحراف چشم

اگر افراد از جمله کودکان و نوزادان نتوانستند با چسب چشم اخت بگیرند، می توان از روش های دیگری نیز در این زمینه بهره برد. در این مواقع می توان از قطره های چشمی به نام آتروپین به جای چسب چشم استفاده کرد. همان طور که چسب چشم باعث مسدود‌ شدن دید در چشم سالم می‌ شود، قطره آتروپین نیز به طور موقت دید آن چشم را تار می‌ کند. این باعث می‌ شود چشم ضعیف‌ تر، شود و سخت‌ تر کار کندو نتیجه آن قوی شدن عضلات چشم خواهد بود.

7- عمل انحراف چشم یا استرابیسم

ماهیچه‌ های چشم به دیواره چشم که صلبیه نام دارد می‌ چسبند و توسط لایه نازکی از بافت به نام ملتحمه پوشانده می‌ شوند. جراحی استرابیسم یکی از انواع عمل‌ چشم است که در آن جراح چشم یک اسپکولوم پلک را در محل قرار می‌ دهد تا پلک ها را باز نگه دارد و سپس یک برش کوچک در ملتحمه می زند تا به عضله چشم دسترسی پیدا کند. سپس جراح از یک قلاب کوچک و ظریف برای جداسازی عضله قبل از تنظیم مجدد استفاده می‌ کند. جراحی چشم ضربدری معمولا به دو روش تغییر جایگاه ماهیچه و برداشتن عضله چشم صورت می‌گیرد.

• تغییر جایگاه عضله چشم: تغییر وضعیت عضلات چشم حالتی است که در آن جراح عضله را از سطح چشم بریده و آن را به عقب بر روی کره چشم، دور از جلوی چشم می‌ چسباند.
• برداشتن عضله چشم: برداشتن عضله چشم حالتی است که در آن عضله از محل اتصال خود بریده می‌ شود. در این عمل بخش کوچکی از عضله برداشته می‌ شود و سپس عضله کوتاه شده دوباره به محل اصلی خود متصل می‌ شود.

چه سنی برای عمل انحراف چشم مناسب است؟

برای کودکانی که دچار لوچی چشم هستند، 2 تا 3 سالگی بهترین زمان است. و برای بزرگسالانی که در ادامه زندگی به انحراف چشم مبتلا می شوند، در هر سنی می توانند این عمل را انجام دهند.

هزینه عمل انحراف چشم چقدر است؟

از آن جایی که هزینه عمل انحراف چشم به فاکتورهای متفاوتی از جمله چزشک متخصص انتخابی، دستمزد آن، کلینیک انتخاب شده و … بستگی دارد، نمی توان هزینه مشخصی را برای آن بیان کرد.

چند درصد احتمال درمان کامل در عمل انحراف چشم وجود دارد؟

درصد موفقیت این عمل و درمان کامل انحراف چشم به سن فرد، میزان و نوع استرابیسم و میزان حاذق بودن چزشک معالج ارتباط مستقیمی دارد. با این حال این عمل 80 تا 90 درصد احتمال موفقیت دارد. همچنین طول زمان عمل نیز به شدت عارضه و این که هر دو چشم بایستی جراحی شود یا فقط یک چشم نیز ربط دارد که از 20 دقیقه تا 2 ساعت به طول می انجامد.

8- درمان های خانگی انحراف چشم

چیزی به عنوان درمان خانگی انحراف چشم وجود ندارد. تنها می توان در به درستی از عینک، لنز، چسب چشم و … استفاده کرد تا روند درمان به درستی طی شود. در کنار این موارد می توان از دمنوش ها و گیاهانی که در این درمان مفید هستند نیز بهره ببرید! در ادامه به برخی از آن ها اشاره خواهیم کرد:

• دمنوش گل عینک که برای استرابیسم مصرف می شود.
• دمنوش عصاره ذغال اخته که به شستشو دهنده چشم معروف است نیز می تواند مفید باشد.
• دمنوش جینکو بیلوبا را می توانید بنوشید و یا برای شستشوی چشم از آن ها استفاده کنید
• خار مریم دارای ماده‌ای به نام سیلمارین است که برای درمان انحراف چشم کاربرد دارد. این دارو برای درمان انحراف چشمی کاربرد دارد که ناشی از مشکلات و بیماری‌های کبدی باشد.

جمع بندی:

انحراف چشم نیز که یکی از دیگر بیماری های چشمی رایج است، دارای راه های درمان بسیاری است که با آن ها آشنا شدیم. بنابراین نیازی به نگرانی نیست. اگر در این زمینه و یا دیگر موارد مرتبط با بینایی و بیماری های چشم نیاز به مشاوره و درمان دارید، می توانید با مشاوران ما در کلینیک چشم دیدار تماس حاصل فرمایید.